Rozwój wiedzy i narzędzi wspierających społeczności neuroróżnorodne w edukacji, terapii i praktyce społecznej
Rozwój wiedzy i narzędzi wspierających społeczności neuroróżnorodne w edukacji, terapii i praktyce społecznej
Streszczenie opisu
Projekt integruje systemy wsparcia osób neuroatypowych, odpowiadając na presję społeczno-gospodarczą związaną z kosztami terapii i ryzykiem wykluczenia. Baza naukową była hybrydowa konferencja „Spektrum różnic i wyjątkowości”: 1241 certyfikatów; 25374 wyświetleń nagrania, co zapewniło trwałą dostępność treści. W praktyce psychologicznej projekt promuje personalizację interwencji, wczesną diagnozę i odpowiedzialne wdrożenia technologii asystujących (AI, AAC, VR) w terapii i edukacji. Efekty dydaktyczne obejmują: dwutomową monografię, raport konferencyjny oraz poradnik dla rodziców (łącznie tysiące pobrań), wykorzystywane w szkoleniach specjalistów i pracy z rodziną. Efekty naukowe projektu obejmują rozwój interdyscyplinarnej wiedzy z zakresu psychologii klinicznej, edukacyjnej i społecznej, integrującej perspektywy nauk o zdrowiu, pedagogiki specjalnej oraz technologii wspierających.
Osoby, które prowadziły działalność naukową objętą każdym opisem wpływu
Informacja o efektach działalności naukowej mających znaczenie dla kreowania wpływu
-
Charakterystyka głównych wniosków z badań naukowych lub prac rozwojowych albo efektów działalności naukowej w zakresie twórczości artystycznej
-
Badania i działania projektowe potwierdziły konieczność przejścia od modelu deficytowego do modelu neuroróżnorodności, integrującego perspektywę psychologiczną, społeczną i technologiczną. Wskazano na istotne luki systemowe w zakresie wczesnej interwencji, komunikacji alternatywnej (AAC) oraz standaryzacji wykorzystania narzędzi opartych na sztucznej inteligencji w diagnostyce i terapii.
A. Efekty naukowe
A.1. Rozwój wiedzy teoretycznej w obszarze neuroróżnorodności:
- Pogłębienie i upowszechnienie paradygmatu neuroróżnorodności jako ramy interpretacyjnej integrującej perspektywę psychologiczną, pedagogiczną, społeczną i technologiczną.
- Przesunięcie akcentu z podejścia deficytowego na podejście zasobowe, uwzględniające potencjał rozwojowy osób neuroróżnorodnych w różnych kontekstach funkcjonowania.
- Systematyzacja pojęć, modeli i definicji odnoszących się do spektrum autyzmu, ADHD oraz współwystępujących trudności rozwojowych i adaptacyjnych.
A.2. Identyfikacja luk badawczych i nowych kierunków badań
- Zidentyfikowanie deficytu badań empirycznych dotyczących skuteczności narzędzi opartych na sztucznej inteligencji w diagnostyce i terapii psychologicznej.
- Wskazanie potrzeby badań nad kompetencjami cyfrowymi psychologów, terapeutów i nauczycieli w kontekście stosowania technologii asystujących.
- Wyodrębnienie obszaru wpływu środowiska sensorycznego i technologicznego na funkcjonowanie poznawcze, emocjonalne i społeczne osób neuroróżnorodnych.
- Połączenie analiz teoretycznych z opisami wdrożeń i studiów przypadków, co umożliwiło transfer wiedzy naukowej do praktyki psychologicznej i edukacyjnej.
A.3. Rozwój interdyscyplinarnego warsztatu badawczego
- Zastosowanie podejść i metod charakterystycznych dla psychologii, pedagogiki specjalnej, nauk społecznych oraz nauk o technologiach informacyjnych.
- Wypracowanie wspólnego języka pojęciowego pomiędzy badaczami różnych dyscyplin, co zwiększa spójność analiz i porównywalność wyników.
B. Umiędzynarodowienie badań naukowych
- Włączenie projektu w międzynarodowy obieg naukowy poprzez współpracę ekspertów z różnych krajów oraz odniesienie wyników do globalnych trendów badawczych.
- Zwiększenie widoczności polskich badań w obszarze psychologii neuroróżnorodności i technologii wspierających.
Rola podmiotu
WSB-NLU pełniła rolę podmiotu wiodącego i koordynującego projekt. Uczelnia odpowiadała za koncepcję merytoryczną projektu, organizację interdyscyplinarnej konferencji naukowej oraz koordynację działań publikacyjnych i popularyzatorskich, zapewniając ich spójność metodologiczną i trwałość efektów. WSB-NLU stworzyła platformę transferu wiedzy pomiędzy środowiskiem akademickim, praktyką psychologiczną, systemem edukacji oraz sektorem publicznym i organizacjami pozarządowymi, także w wymiarze międzynarodowym. Efekty projektu zostały włączone do programów kształcenia akademickiego i podyplomowego, wzmacniając kompetencje specjalistów pracujących z osobami neuroróżnorodnymi. Jednocześnie uczelnia umożliwiła wdrożenie wyników badań do praktyki terapeutycznej, przyczyniając się do podniesienia jakości wsparcia psychologicznego i społecznego oraz do trwałego wpływu projektu na otoczenie społeczno-gospodarcze.
Osiągnięcia naukowe
| L.p. | Opis bibliograficzny |
| 1 | Xinyu Zhou, Qianqian Xie, Shiyao Wang, Monika Gorowska, Min Liao, Peipei Song, Xinwen Dong, Yonghui Li, Unequal roles of symptoms in Internet gaming disorder: A network analysis in early adolescence and emerging adulthood, Addictive Behaviors, Volume 170, 2025, 108412, ISSN 0306-4603, https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2025.108412. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S030646032500173X) |
| 2 | Maria Fabiani, Monika Baryła-Matejczuk, Rosario Ferrer-Cascales, Monika Wawrzeńczyk-Kulik, Wiesław Poleszak, Nicolás Ruiz-Robledillo, Anna Oleksy, WRAŻLIWOŚĆ PRZETWARZANIA SENSORYCZNEGO A ZARZĄDZANIE KARIERĄ: DANE Z PROJEKTU PRO-MOTION, Zeszyty Naukowe Akademii Górnośląskiej Nr 33 (9/2025), s. 64 - 74 DOI: 10.53259/2025.09.07. https://www.gwsh.pl/content/biblioteka/org/zeszyty/ag/zn33/ZN33AG_05Fabiani.pdf |
| 3 | Monika Baryła-Matejczuk, Małgorzata Artymiak, Magdalena Wajda, Natalia Albaladejo-Blázquez, Borja Costa-López, Manuel Fernández-Alcántara, W KIERUNKU SKUTECZNEGO ZARZĄDZANIA KARIERĄ UCZNIÓW WYSOKO WRAŻLIWYCH. ZAINTERESOWANIA ZAWODOWE A WRAŻLIWOŚĆ PRZETWARZANIA SENSORYCZNEGO UCZNIÓW SZKÓŁ ŚREDNICH, Zeszyty Naukowe Akademii Górnośląskiej Nr 34 (10/2025), s. 15 - 29 DOI: 10.53259/2025.10.02. https://www.gwsh.pl/content/biblioteka/org/zeszyty/ag/zn34/ZN34AG_02Baryla.pdf |
| 4 | Maria Wiśniewska, UMYSŁ W ERZE ALGORYTMÓW. JAK NOWE TECHNOLOGIE KSZTAŁTUJĄ DECYZJE MŁODZIEŻY W SFERZE EMOCJI I TOŻSAMOŚCI [in:] Innowacje i wyzwania współczesnej przedsiębiorczości ed. Sylwia Skrzypek-Ahmed, s. 135-145, INNOVATIO PRESS, Lublin 2025; ISBN – wersja elektroniczna: 978-83-67550-40-6; DOI: 10.51434/IUWM7515 [monografia naukowa 80 pkt] |
| 5 | Bogacki, Sylwester, Agnieszka Chmielowska-Marmucka et.al. Advanced methods for target audience identification: enhancing marketing strategies through machine learning and data analytics. Journal of Modern Science 57 no. 3 (2024): 417–435. doi:10.13166/jms/191180. |
Wpływ działalności naukowej
Wpływ działalności naukowej
Projekt stanowi przykład wieloetapowej działalności naukowej o wyraźnie zdefiniowanym profilu aplikacyjnym, ukierunkowanej na realne potrzeby społeczne związane z funkcjonowaniem osób neuroróżnorodnych oraz ich rodzin. Jego oddziaływanie wykracza poza środowisko akademickie, obejmując system edukacji, praktykę terapeutyczną, organizacje pozarządowe oraz instytucje publiczne, a tym samym wpisuje się w model nauki odpowiedzialnej społecznie.
Efekty naukowe
- Rozwinięcie i konceptualizacja podejścia do neuroróżnorodności jako kategorii analitycznej w psychologii, integrującej perspektywę kliniczną, rozwojową i społeczną.
- Systematyzacja aktualnego stanu wiedzy dotyczącego funkcjonowania osób w spektrum autyzmu i z ADHD, z uwzględnieniem czynników poznawczych, emocjonalnych, sensorycznych i środowiskowych.
- Wniesienie wkładu teoretycznego w badania nad zastosowaniem technologii asystujących i narzędzi opartych na sztucznej inteligencji w diagnozie, terapii i edukacji psychologicznej.
- Identyfikacja luk badawczych w zakresie skuteczności narzędzi AI, komunikacji alternatywnej (AAC) oraz wpływu środowiska sensorycznego na procesy uczenia się i regulacji emocji.
- Wypracowanie interdyscyplinarnego modelu interpretacyjnego łączącego podejście medyczne, psychologiczne i społeczne w badaniach nad neuroróżnorodnością.
Efekty metodologiczne
Istotnym rezultatem było wypracowanie i upowszechnienie wiedzy dotyczącej zastosowania technologii asystujących, w tym narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, w diagnozie, terapii i edukacji osób neuroróżnorodnych. Projekt zidentyfikował zarówno potencjał tych rozwiązań (personalizacja, obiektywizacja, zwiększenie dostępności), jak i ich ograniczenia oraz ryzyka, co ma znaczenie dla dalszych badań i wdrożeń.
Efekty dydaktyczne
Działania projektowe wygenerowały wysokiej jakości zasoby edukacyjne, wykorzystywane w kształceniu akademickim i podyplomowym oraz w doskonaleniu zawodowym nauczycieli i terapeutów. Materiały te pełnią funkcję narzędzi dydaktycznych opartych na aktualnym stanie wiedzy, rozwijając kompetencje diagnostyczne, terapeutyczne i etyczne przyszłych oraz czynnych specjalistów. Projekt wzmocnił także kompetencje cyfrowe nauczycieli, co ma znaczenie w kontekście transformacji systemu kształcenia.
Efekty terapeutyczne i psychologiczne
Projekt przyczynił się do podniesienia jakości oddziaływań terapeutycznych poprzez promowanie podejścia zindywidualizowanego, opartego na realnych potrzebach osób neuroróżnorodnych. Szczególne znaczenie miało wzmocnienie kompetencji rodzin – dostarczenie im wiedzy, wsparcia emocjonalnego oraz narzędzi ułatwiających adaptację do sytuacji wychowawczej i terapeutycznej. Efektem psychologicznym projektu jest również redukcja stygmatyzacji oraz wzrost społecznej akceptacji neuroróżnorodności.
Szczegółowe efekty
- Transfer wiedzy naukowej do codziennej praktyki diagnostycznej i terapeutycznej w pracy z osobami neuroróżnorodnymi.
- Upowszechnienie modeli wsparcia opartych na indywidualizacji oddziaływań psychologicznych oraz podejściu skoncentrowanym na zasobach osoby.
- Zwiększenie kompetencji psychologów, terapeutów i pedagogów w zakresie stosowania nowoczesnych technologii wspierających proces diagnozy i terapii.
- Wprowadzenie do praktyki psychologicznej rekomendacji dotyczących etycznego i odpowiedzialnego wykorzystania narzędzi cyfrowych i AI.
- Podniesienie jakości oddziaływań terapeutycznych poprzez integrację wiedzy psychologicznej, pedagogicznej i technologicznej.
Efekty społeczne i gospodarcze
Projekt wpłynął na zwiększenie świadomości społecznej w zakresie neuroróżnorodności, co przekłada się na bardziej inkluzyjne postawy w środowisku edukacyjnym i zawodowym. Z perspektywy gospodarczej działania te sprzyjają długofalowo lepszemu wykorzystaniu potencjału osób neuroróżnorodnych na rynku pracy oraz racjonalizacji systemu wsparcia poprzez stosowanie rozwiązań opartych na wiedzy naukowej.
Kontekst międzynarodowy (impact international)
- Umiędzynarodowienie refleksji naukowej nad neuroróżnorodnością poprzez współpracę z ekspertami z różnych krajów i kręgów kulturowych.
- Konfrontacja krajowych rozwiązań badawczych i praktycznych z międzynarodowymi trendami w psychologii, terapii i edukacji włączającej.
- Transfer dobrych praktyk i modeli wsparcia pomiędzy systemami edukacyjnymi i terapeutycznymi różnych państw.
- Wzmocnienie rozpoznawalności dorobku naukowego zespołu projektowego w międzynarodowym obiegu naukowym.
- Uwzględnienie zróżnicowań kulturowych i systemowych w analizie funkcjonowania osób neuroróżnorodnych.
Projekt stanowi modelowy przykład działalności naukowej o wysokim wpływie społecznym, dydaktycznym i terapeutycznym. Jego rezultaty mają charakter trwały, mierzalny i wielowymiarowy, a integracja badań, edukacji i praktyki psychologicznej potwierdza znaczenie interdyscyplinarności oraz współpracy międzynarodowej jako kluczowych czynników skutecznego oddziaływania nauki na otoczenie społeczne i gospodarcze.
Obszar wpływu - gospodarka
| L.p. | Dowód wpływu |
| 1 | Zaświadczenia od podmiotów zewnętrznych, zajmujących się osobami niepełnosprawnymi, potwierdzające uczestnictwo ich podopiecznych w konferencji naukowe 'Spektrum różnic i wyjątkowości' |
| 2 | Wydruk systemowy z liczbą osób zapisanych do uczestnictwa w konferencji 'Spektrum różnic i wyjątkowości'. Liczba uczestników konferencji wyniosła 1241 osób. |
| 3 | Liczba wyświetleń materiałów pokonferencyjnych oraz poradników. Łącznie z materiałami zapoznało się 3441 osób. Warto zwrócić uwagę, że materiały odczytały osoby z Polski, ale także Czech, Słowacji, Niemiec, a nawet Indonezji. |
| 4 | Linki do wystąpień na konferencji 'Spektrum różnic i wyjątkowości' wraz z liczbami wyświetleń. Łącznie materiały video wyświetlono 77 904 razy. |
| 5 | Umowa o współpracy pomiędzy WSB-NLU a Chrześcijańskim Stowarzyszeniem Osób Niepełnosprawnych, Ich Rodzin i Przyjaciół 'Ognisko'. |
Interdyscyplinarność
Czy interdyscyplinarność miała kluczowe znaczenie na powstanie wpływu działalności naukowej na otoczenie?
Tak
Charakterystyka interdyscyplinarności
Projekt ma wyraźnie interdyscyplinarny charakter, integrując perspektywy psychologii, zarządzania, socjologii oraz zdrowia publicznego w celu kompleksowej analizy i doskonalenia systemów wsparcia osób neuroróżnorodnych. Psychologia stanowi fundament merytoryczny projektu, dostarczając wiedzy o mechanizmach poznawczych, emocjonalnych i rozwojowych, natomiast zdrowie publiczne poszerza to ujęcie o wymiar populacyjny, prewencyjny i systemowy, umożliwiając analizę dostępności i jakości usług wsparcia psychologicznego.
Perspektywa socjologiczna pozwala na identyfikację społecznych determinantów zdrowia psychicznego, takich jak stygmatyzacja, wykluczenie społeczne, kapitał społeczny i funkcjonowanie rodzin w relacji z instytucjami publicznymi. Z kolei zarządzanie wnosi narzędzia analizy organizacyjnej i procesowej, umożliwiające ocenę efektywności systemów edukacyjnych i terapeutycznych, racjonalizację wykorzystania zasobów oraz wdrażanie innowacji, w tym rozwiązań cyfrowych i technologii wspierających.
Integracja tych dyscyplin umożliwia projektowanie rozwiązań opartych na dowodach naukowych, które są jednocześnie skuteczne klinicznie, społecznie adekwatne i możliwe do wdrożenia w skali instytucjonalnej. Interdyscyplinarność projektu stanowi kluczowy czynnik jego wpływu społecznego i gospodarczego, sprzyjając rozwojowi nowoczesnych, inkluzyjnych modeli wsparcia w edukacji, terapii i polityce zdrowia publicznego.
Zapisz się do newslettera
