Edukacja obywatelska zamiast HiT-u. Co zmienia nowy przedmiot w szkole średniej?

Pierwsze lekcje edukacji obywatelskiej ruszyły w szkołach ponadpodstawowych we wrześniu 2025 roku. Dla nauczycieli oznaczało to pracę z nową podstawą programową, dla uczniów – próbę zrozumienia, czy nowy przedmiot jest bliżej WOS-u, HiT-u, czy zupełnie innego sposobu rozmowy o państwie, prawie i życiu publicznym. Sprawdź, co warto wiedzieć o tej zmianie i jak wpływa ona na codzienną naukę.

Edukacja obywatelska zastąpiła Historię i Teraźniejszość (HiT) i jest jedną z najważniejszych zmian w humanistycznej części planu lekcji szkoły ponadpodstawowej po reformie z ostatnich lat. Ministerstwo Edukacji Narodowej postawiło na model, który ma przygotowywać uczniów do świadomego i odpowiedzialnego zaangażowania w życie społeczne.

Edukacja obywatelska zastępuje HiT. Skąd nowy przedmiot w roku szkolnym 2025/2026?

Decyzja o wprowadzeniu edukacji obywatelskiej zapadła w 2024 roku, a jej wdrożenie nastąpiło od wrześniu 2025 roku. Zmiana ta była odpowiedzią na potrzebę odświeżenia formuły zajęć o państwie i społeczeństwie. Przedmiot ten zastąpił Historię i Teraźniejszość, która była wprowadzona zaledwie trzy lata wcześniej.

Wymiar godzin dla liceum ogólnokształcącego został zaplanowany na klasy II i III – łącznie 3 godziny w cyklu (2 godziny tygodniowo w klasie II oraz 1 godzina w klasie III). To czas, który ma pozwolić uczniom na wypracowanie konkretnych kompetencji, a nie tylko na zapoznanie się z teorią.

Czym edukacja obywatelska różni się od WOS-u i HiT-u?

To kluczowe pytanie dla wielu uczniów i rodziców. Edukacja obywatelska wyraźnie przesuwa akcent z samego odtwarzania wiedzy na praktyczne korzystanie z niej: analizę informacji, argumentowanie, rozumienie instytucji i działanie w sprawach publicznych.

• W porównaniu do WOS-u: Nowy przedmiot kładzie mniejszy nacisk na czystą teorię ustroju, a większy na sprawczość obywatela. To nie tylko wiedza o tym, jak działają instytucje, ale przede wszystkim o tym, jak jako obywatel możesz z nimi wejść w interakcję.
• W porównaniu do HiT-u: Edukacja obywatelska odchodzi od narracji historycznej na rzecz aktualnych problemów społecznych i prawnych. Zamiast analizować przeszłość, skupia się na narzędziach potrzebnych do rozumienia teraźniejszości i kształtowania przyszłości.

Edukacja obywatelska - podstawa programowa

Podstawa programowa edukacji obywatelskiej stawia na cztery główne obszary działania oraz realizację grupowego projektu edukacyjnego. W praktyce mogą pojawić się takie formaty pracy jak:

• Weryfikowanie informacji: Nauka odróżniania faktów od opinii i rozpoznawania manipulacji w mediach.
• Analiza dokumentów: Praca z komunikatami prasowymi, decyzjami urzędowymi czy prostymi aktami prawnymi.
• Działania urzędowe: Ćwiczenie umiejętności pisania pism do gminy, petycji czy wniosków.
• Debaty i dialog: Rozwijanie umiejętności kulturalnego argumentowania i słuchania racji innych osób.

Takie podejście sprawia, że lekcje mają być bliższe realnemu życiu i wyzwaniom, przed którymi staje każdy dorosły obywatel.

Kto może uczyć edukacji obywatelskiej?

W praktyce nowy przedmiot najczęściej trafia do nauczycieli, którzy już wcześniej prowadzili historię, HiT albo WOS. Część szkół może korzystać dodatkowo ze szkoleń doskonalących albo studiów podyplomowych, zwłaszcza tam, gdzie dyrekcja chce uporządkować kompetencje kadry pod nową podstawę programową.

Dla kadry pedagogicznej to duże wyzwanie, wymagające aktualizacji wiedzy z zakresu prawa, socjologii i nowych mediów. W tym kontekście naturalnym kierunkiem rozwoju dla nauczycieli są studia podyplomowe z obszaru pedagogiki i dydaktyki nowych przedmiotów. WSB-NLU prowadzi studia podyplomowe dla nauczycieli, które mogą pomóc uporządkować warsztat metodyczny i pracę z aktualnymi podstawami programowymi.

Osobnym wyborem dla dyrektorów szkół i osób planujących funkcje kierownicze są studia podyplomowe z zarządzania oświatą. Pozwalają one na lepsze przygotowanie placówki do wdrażanych reform i efektywne zarządzanie zespołem w obliczu zmian programowych.

Edukacja obywatelska - czy reforma się uda?

Edukacja obywatelska to ambitna próba unowocześnienia polskiej szkoły. Choć przedmiot nie jest obowiązkowy na maturze, jego rola w kształtowaniu postaw młodych ludzi może być kluczowa. To, czy nowa formuła okaże się sukcesem, zależy nie tylko od samej podstawy programowej, ale przede wszystkim od sposobu prowadzenia lekcji.

Ostatecznie o powodzeniu tego przedmiotu nie zdecyduje sama podstawa programowa, lecz sposób prowadzenia lekcji: czy będą kolejną pozycją w planie, czy miejscem, w którym uczniowie ćwiczą argumentowanie, analizę informacji i odpowiedzialne uczestnictwo w życiu publicznym.