Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Samorząd terytorialny – dobra polska marka. 35 lat rozwoju wspólnot lokalnych i regionalnych III RP”

W dniu 21 listopada 2025 roku na kampusie Wyższej Szkoły Biznesu – National Louis University w Nowym Sączu odbyła się Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Samorząd terytorialny – dobra polska marka. 35 lat rozwoju wspólnot lokalnych i regionalnych III RP”. Wydarzenie, zorganizowane w formule hybrydowej, zgromadziło liczne grono przedstawicieli środowiska akademickiego oraz praktyków życia publicznego, którzy w auli C010 dyskutowali na temat najważniejszych osiągnięć i wyzwań stojących przed polskim samorządem lokalnym i regionalnym. Konferencja została objęta patronatem Związku Miast Polskich, co podkreślało jej rangę oraz znaczenie prezentowanych analiz.

Organizatorami wydarzenia byli:

• Wyższa Szkoła Biznesu – National Louis University w Nowym Sączu,
• Stowarzyszenie Badań nad Źródłami i Funkcjami Prawa "FONTES",
• Stowarzyszenie Forum Myśli Instytucjonalnej.

Konferencja zgromadziła liczne grono naukowców i praktyków, którzy wspólnie podjęli próbę podsumowania 35-letniego dorobku polskiej samorządności. Wystąpienia obejmowały zarówno analizy prawne i ustrojowe, jak i perspektywę ekonomiczną, społeczną oraz praktyczną. Całodniowy program został podzielony na cztery sesje tematyczne, z których każda odsłaniała inny wymiar funkcjonowania współczesnych jednostek samorządu terytorialnego.

Sesja inauguracyjna – Kadencyjność w samorządzie terytorialnym

Obrady otworzył prof. dr hab. Paweł Chmielnicki (Uniwersytet Warszawski), który przedstawił syntetyczne spojrzenie na miejsce samorządu terytorialnego w systemie prawnym i politycznym III RP. Wystąpienia Macieja Kurpa oraz Pawła Prokopa, bazujące na doświadczeniach z praktyki samorządowej, ukazały znaczenie kadencyjności dla stabilności zarządzania lokalnego oraz konsekwencje proponowanych zmian legislacyjnych dla pracy organów wykonawczych gmin i miast. Dyskusja wskazała, że długość kadencji pozostaje jednym z kluczowych czynników wpływających na skuteczność władzy lokalnej oraz ciągłość działań rozwojowych.

I Sesja plenarna – Fundamenty samorządności z perspektywy 35-lecia

moderator: dr hab. Bolesław Maciej Ćwiertniak

Pierwsza sesja wprowadziła uczestników w zagadnienia dotyczące historycznego i współczesnego rozumienia samodzielności samorządu. Dr hab. Marek Mączyński (Uniwersytet Jagielloński) zaprezentował analizę różnorodnych definicji samorządu terytorialnego, zwracając uwagę na ich konsekwencje prawne, polityczne i funkcjonalne. Następnie dr Aleksander Kwaśniak (Akademia Humanitas) szczegółowo omówił znaczenie jawności jako fundamentu samorządności, wskazując na praktyczne trudności związane z informowaniem mieszkańców o działaniach władz.

W kolejnych wystąpieniach dr hab. Jarosław Czerw (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach) wraz z mgr Anną Dębowską podjęli temat diet dla członków organów pomocniczych w miastach wojewódzkich, prezentując zarówno obowiązujące regulacje, jak i postulaty ich zmian. Dr Piotr Świerczyński zwrócił uwagę na problem prób upolityczniania działalności samorządowej i rolę obsługi prawnej JST w zapewnianiu bezstronności działań. Dr hab. Filip Grzegorczyk (UEK) przedstawił analizę pozycji komunalnych osób prawnych, natomiast mgr Władysław Pasoń (WSB-NLU) omówił model prawny współpracy gmin z ochotniczymi strażami pożarnymi.

II Sesja plenarna – Wieloaspektowość działań samorządu terytorialnego

moderator: dr Aleksander Kwaśniak

Sesja ta ukazała, jak szeroki i wielowymiarowy jest zakres działań współczesnych samorządów. Dr hab. Grzegorz Skowronek (UJK) przedstawił analizę udziału samorządu w procedurze lokalizacji kasyn gier, zestawiając rozwiązania polskie z praktyką w Ukrainie, Macedonii Północnej i Bułgarii. Dr Michał Mółka (WSB-NLU) omówił outsourcing zadań publicznych jako coraz powszechniejszy mechanizm współpracy między JST a organizacjami pozarządowymi.

W kolejnych wystąpieniach dr Adam Hernas (WSB-NLU) poruszył problem efektywności energetycznej i jej roli w aktywizacji lokalnych wspólnot, dr Sławomir Owczarczuk (Uniwersytet Śląski) omówił wpływ unijnej dyrektywy VAT na funkcjonowanie samorządów, natomiast dr Izabela Jankowska-Prochot i dr Przemysław Buczkowski przedstawili analizę prawnokarnej kwalifikacji naruszeń urzędniczych w kontekście ustawy o finansach publicznych. Sesję zamknęło wystąpienie mgr. Krzysztofa Dyrka (WSB-NLU), dotyczące oceny reform administracyjnych w świetle teorii kumulatywnej przyczynowości Gunnara Myrdala. 

III Sesja plenarna – Wokół problematyki zarządzania samorządem terytorialnym

moderator: dr hab. Jarosław Czerw, prof. UJK

Trzecia sesja w całości została poświęcona wyzwaniom związanym z zarządzaniem jednostkami samorządu. Dr hab. Jerzy Paśnik (Akademia Finansów i Biznesu Vistula) szczegółowo omówił zagadnienie dwukadencyjności w samorządzie terytorialnym. Wystąpienie dr hab. Tomasza Molla dotyczyło wpływu ograniczeń kadencyjnych na demokrację lokalną i procesy decyzyjne.

W kolejnych referatach dr Anna Mazurek (Akademia Tarnowska) zaprezentowała administracyjnoprawne granice samodzielności samorządów w ochronie dziedzictwa, dr Emilia Gulińska (Uniwersytet Radomski) omówiła znaczenie konsultacji społecznych w planowaniu usług publicznych, natomiast dr Małgorzata Żołna opisała kryminalistyczne aspekty zwalczania przestępczości w JST, podkreślając rolę audytu śledczego. Dr Paulina Łazutka-Gawęda (Akademia Piotrkowska) wskazała na bezpieczeństwo lokalne jako nowe, kluczowe wyzwanie władz JST.

Sesja podsumowująca – Quo vadis, loci imperium?

moderator: dr Michał Mółka

Ostatnia część obrad stała się przestrzenią do formułowania wniosków i rekomendacji dotyczących przyszłości polskiej samorządności. Marek Wójcik rozpoczął sesję refleksją nad zasadnością ograniczeń kadencyjnych w kontekście bezpieczeństwa i gospodarczego rozwoju kraju. Następnie mgr Adrian Pałacki (UJK) omówił funkcje kontrolne organów stanowiących, dr Magdalena Strożek-Kucharska (Uniwersytet Śląski) zaprezentowała analizę rozwoju usług publicznych, a dr Adam Krzyżanowski (AFiB Vistula) – zagadnienia związane z finansowaniem ochrony ludności i obrony cywilnej.

Dr Anna Feja-Paszkiewicz (Uniwersytet Zielonogórski) przedstawiła refleksje dotyczące procedur zmiany granic gmin, natomiast mgr Agata Sobieszek-Krzywicka omówiła zasadę pomocniczości w ustroju JST. Ostatnie wystąpienie, wygłoszone przez mgr inż. Ernesta Górkę (WSB-NLU), dotyczyło znaczenia samorządu w kształtowaniu lokalnej wspólnoty obywatelskiej.

Zakończenie konferencji

Zwieńczeniem całodniowych obrad było uroczyste przemówienie Założyciela Stowarzyszenia Badań nad Źródłami i Funkcjami Prawa „FONTES”, prof. dr hab. Pawła Chmielnickiego z Uniwersytetu Warszawskiego. W swoim podsumowaniu podkreślił on, że polski samorząd terytorialny jest jedną z najważniejszych instytucji zbudowanych w III RP – instytucją, która w ciągu 35 lat stała się symbolem rozwoju lokalnego, decentralizacji i aktywności obywatelskiej. Jednocześnie zwrócił uwagę na konieczność dalszego wzmacniania roli wspólnot lokalnych w procesach państwowych, a także rozwoju kompetencji i narzędzi potrzebnych do skutecznego zarządzania w zmieniających się warunkach społecznych i gospodarczych.