Prawo a dostępność – co musi wiedzieć osoba na stanowisku koordynatora?

Dostępność to nie tylko kwestia dobrej woli czy nowoczesnego zarządzania – to ważny obowiązek, wynikający z przepisów prawa. Zgodność z przepisami, w tym z Ustawą o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, tzw. ustawą o dostępności czy europejskimi normami (EAA – European Accessibility Act), wymaga zaangażowania wielu osób. Kluczową rolę odgrywa tutaj koordynator ds. dostępności – czym dokładnie zajmuje się osoba na tym stanowisku i jakie przepisy musi znać?

Kim jest koordynator ds. dostępności?

Koordynator ds. dostępności to osoba zatrudniona w instytucji publicznej (np. w szkole, urzędzie, uczelni czy szpitalu), która czuwa nad wdrażaniem i monitorowaniem standardów dostępności. Mowa zarówno o dostępności architektonicznej, jak i cyfrowej czy informacyjno-komunikacyjnej. Obowiązek powołania takiej osoby jest zdefiniowany w art. 14 Ustawy o zapewnianiu dostępności.

Co jeszcze warto wiedzieć? Należy szczególnie zaznaczyć, że jest to interdyscyplinarna rola, która wymaga znajomości przepisów prawnych i technologii, jak również umiejętności współpracy z osobami z różnymi rodzajami niepełnosprawności. To sprawia, że chcąc zostać koordynatorem, warto zastanowić się nad studiami podyplomowymi, dostępnymi w ofercie WSB-NLU.

Podstawy prawne dostępności. Co musi znać koordynator?

Głównym polskim aktem prawnym regulującym obowiązki instytucji publicznych w zakresie dostępności jest Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami z 2019 roku. Treść ustawy zobowiązuje jednostki do zapewnienia dostępności architektonicznej, cyfrowej i informacyjno-komunikacyjnej (np. tłumacze języka migowego, alternatywne formy kontaktu). Ponadto ustawa nakłada obowiązek corocznego sporządzania raportu o stanie dostępności – to zadanie również należy do kompetencji koordynatora.

Oprócz tego należy zapoznać się z Ustawą o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, która została wprowadzona w 2019 roku i implementuje w polskim prawie dyrektywę UE 2016/2102. Zgodnie z nią wszystkie strony internetowe instytucji publicznych muszą być zgodne ze standardem WCAG 2.1 na poziomie AA. Koordynator powinien znać zasady tworzenia dostępnych treści, współpracować z administratorami i twórcami stron, a także nadzorować proces audytów i deklaracji dostępności.

Kolejną ważną pozycją jest Europejski Akt o Dostępności (EAA). To akt prawny UE, który ma ujednolicić standardy dostępności w całej Europie. Choć jego pełne wdrożenie następuje stopniowo – termin implementacji upływa w tym roku – koordynatorzy już dziś powinni śledzić jego zapisy. Całość uzupełnia prawo budowlane wraz z rozporządzeniami technicznymi, które uwzględniają szereg wymogów dla dostępności dla budynków.

Kompetencje miękkie i organizacyjne – równie ważne jak prawo

Znajomość prawa to jeszcze nie wszystko. Oprócz wiedzy na temat obowiązujących przepisów koordynator musi też dysponować odpowiednimi umiejętnościami interpersonalnymi. Podstawą dla osób w rolach tego typu jest empatia i zrozumienie potrzeb osób z niepełnosprawnościami – dzięki temu będzie można skupić się na faktycznym ułatwianiu życia. Do tego liczy się umiejętność współpracy z różnymi działami, od IT po administrację i kadry.

Często ważnym wymogiem będzie też zdolność do prowadzenia szkoleń i działań edukacyjnych. Jest to szczególnie istotne w instytucjach, które potrzebują głęboko zmienić swoją kulturę pod kątem dostępności, co będzie wymagać zaangażowania wielu osób. Oprócz tego koordynator dostępności powinien dobrze zarządzać projektami – planowanie wdrożeń, harmonogramowanie działań i pozyskiwanie środków zewnętrznych będą mieć spore znaczenie dla bieżącej pracy koordynatora.

Obowiązki koordynatora w praktyce

Wymagania w kwestii dostępności stale rosną – wraz z nimi rozszerza się też zakres obowiązków koordynatora. Za co odpowiadają osoby na tym stanowisku? To w dużej mierze obserwacja i planowanie – diagnoza dostępności (przegląd faktycznego stanu np. budynku, identyfikacja potencjalnych barier), opracowywanie planów poprawy dostępności, monitorowanie wdrożeń czy przygotowywanie raportów (w tym obowiązkowego rocznego raportu o stanie dostępności) stanowią sporą część obowiązków. Do tego dochodzi też udzielanie informacji osobom ze specjalnymi potrzebami, współpraca z organizacjami pozarządowymi czy też inicjowanie szkoleń i działań edukacyjnych wśród pracowników.

Gdzie zdobyć wiedzę i kwalifikacje dla koordynatora ds. dostępności?

Choć funkcja koordynatora często przypada osobom z wewnętrznych struktur instytucji, coraz więcej organizacji zaczyna wymagać formalnych kompetencji. W odpowiedzi na tę potrzebę WSB-NLU oferuje programy studiów podyplomowych z zakresu dostępności, zarządzania różnorodnością czy projektowania uniwersalnego. To skuteczny sposób, by zdobyć aktualną wiedzę prawną, technologiczną i organizacyjną.

Pełnienie funkcji koordynatora ds. dostępności to balansowanie między ścisłymi przepisami prawa a codziennymi potrzebami ludzi. To także funkcja łącząca wiedzę prawną, techniczną i społeczną. Dobrze przygotowany koordynator może realnie zmieniać instytucję – nie tylko spełniając wymogi ustawowe, lecz także tworząc miejsce, w którym każdy czuje się komfortowo. Jeśli myślisz o karierze w obszarze zarządzania dostępnością, warto rozważyć kierunki dostępne na WSB-NLU.