Precyzyjny język jako warunek porozumienia - Konferencja Naukowa w Nałęczowie

W dniach 13-15 kwietnia 2026 roku w Nałęczowie odbyła się międzyśrodowiskowa oraz interdyscyplinarna konferencja naukowa pt. „Precyzyjny język jako warunek porozumienia”. Wydarzenie zorganizowano w Pensjonacie „Ewelina” przy Alei Lipowej 16. Już sam tytuł konferencji wyznaczał główny kierunek obrad - refleksję nad rolą języka jako podstawowego narzędzia komunikacji, porozumienia społecznego, debaty publicznej oraz opisu rzeczywistości politycznej, prawnej, edukacyjnej i kulturowej.

Konferencja zgromadziła przedstawicieli wielu środowisk: naukowców, wykładowców akademickich, publicystów, pisarzy, artystów, działaczy społecznych, redaktorów, ekspertów oraz osoby zaangażowane w życie publiczne. To właśnie ta różnorodność nadała wydarzeniu szczególny charakter. Spotkanie nie ograniczało się bowiem wyłącznie do jednej dziedziny nauki, lecz otwierało przestrzeń do rozmowy pomiędzy humanistyką, naukami społecznymi, prawem, edukacją, historią, filozofią, biologią, a także refleksją nad językiem obecnym w mediach i debacie publicznej.

W programie konferencji wystąpili:

• prof. zw. dr hab. Maria Szyszkowska
• Sławomir W. Malinowski
• prof. dr hab. Adam Karpiński
• Adam Śmiech
• prof. dr hab. Witold Modzelewski
• dr Irena Kurzępa
• Jan Stępień
• prof. dr hab. Robert Borkowski
• prof. zw. dr hab. Zdzisława Janowska
• dr hab. Eliza Krzyńska-Nawrocka, prof. AT
• dr nauk politycznych Edward Karolczuk
• prof. dr hab. Ryszard Piotrowski
• dr Andrzej Ziemski
• dr Ewa Golob-Jastrząb
• Jan Stępień - autor monodramu „Róża”
• Maria Cywińska - literacki przekaz
• dr hab. Piotr Skudrzyk
• Stefan Owczarz
• Marek Trepanowski
• prof. dr hab. Tadeusz Mędzelowski H.C.
• dr Katarzyna Cwynar
• dr Jerzy Piątkowski
• Ewa Głębocka
• prof. dr hab. Jerzy Paśnik
• dr hab. Krystyna Leśniak-Moczuk, prof. UR
• prof. dr hab. Jan Bestry
• prof. zw. dr hab. Maria Szyszkowska

Program konferencji został zbudowany wokół pytań o odpowiedzialność za słowo, znaczenie właściwego definiowania pojęć, jakość współczesnego języka publicznego oraz wpływ języka na sposób rozumienia świata. W czasie obrad omawiano zarówno zagadnienia stricte językowe, jak i problemy ideowe, społeczne oraz polityczne, pokazując, że precyzja wypowiedzi ma fundamentalne znaczenie nie tylko dla nauki, lecz także dla jakości życia społecznego i kultury dialogu.

Obrady otworzyła prof. zw. dr hab. Maria Szyszkowska, związana z Wyższą Szkołą Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu oraz Komitetem Prognoz przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk. Już pierwszy dzień konferencji zapowiadał szerokie, wielowątkowe ujęcie tematu. Wśród prelegentów znalazł się Sławomir W. Malinowski - reżyser, scenarzysta, dziennikarz, pisarz i podróżnik z Elbląga - który wygłosił referat „Świat już nie tylko dwubiegunowy”. Następnie prof. dr hab. Adam Karpiński, filozof i socjolog z Uniwersytetu Gdańskiego, przedstawił temat „Symulacja socjalizmu i kapitalizmu w warunkach polskich”. Kolejne wystąpienie należało do Adama Śmiecha, badacza dziejów Narodowej Demokracji i historii XX wieku, bibliofila oraz zastępcy redaktora naczelnego „Myśli Polskiej” w Warszawie, który mówił o sformalizowanych uprzedzeniach w języku historycznym w Polsce na przykładzie narzucania nazw „Związek Sowiecki/ZSRR”.

W dalszej części pierwszego dnia uczestnicy wysłuchali referatu prof. dr. hab. Witolda Modzelewskiego - prezesa Instytutu Studiów Podatkowych i przedstawiciela Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego - zatytułowanego „Słowa, których nie umiemy wymówić, czyli o języku zapomnianym”. Następnie głos zabrała dr Irena Kurzępa, wykładowczyni, działaczka społeczna oraz Senator RP V kadencji z Zamościa, podejmując temat „Język w procesie edukacyjnym”. Pierwszy dzień domknęło wystąpienie Jana Stępnia - pisarza, artysty oraz członka zarządu Polskiego Oddziału Stowarzyszenia Kultury Europejskiej SEC - poświęcone błędom i nieporadnościom językowym. Program wieczorny został natomiast wzbogacony o kabaret „Pod Eweliną”, przygotowany przez prof. dr. hab. Roberta Borkowskiego.

Drugi dzień konferencji kontynuował interdyscyplinarną debatę, łącząc refleksję nad językiem z analizą pojęć ideowych i społecznych. Wystąpienie otwierające wygłosił prof. dr hab. Robert Borkowski, wykładowca i autor prac m.in. z zakresu terroryzmu, reprezentujący Wyższą Szkołę Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu. Tematem jego referatu było zagadnienie „Neoliberalizm - racjonalna teoria czy hipokrytyczna utopia?”. Następnie prof. zw. dr hab. Zdzisława Janowska, parlamentarzystka, działaczka społeczna i polityk z Łodzi, przedstawiła referat „Pozory lewicowości”. Kolejne wystąpienie należało do dr hab. Elizy Krzyńskiej-Nawrockiej, prof. AT, związanej z Wydawnictwami Akademii Tarnowskiej, która mówiła o sztuce i technice słowa w porozumiewaniu się. W programie znalazł się również referat dr. nauk politycznych Edwarda Karolczuka, publicysty i redaktora z Katowic, poświęcony teorii komunizmu.

Istotnym punktem wtorkowych obrad było także wystąpienie prof. dr. hab. Ryszarda Piotrowskiego z Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, który podjął temat języka Konstytucji RP. Następnie dr Andrzej Ziemski - wykładowca, wydawca, polityk oraz redaktor naczelny „Przeglądu Socjalistycznego” z Warszawy - zaprezentował referat dotyczący kontrowersji wokół polskiego socjalizmu. Z kolei dr Ewa Golob-Jastrząb, główny specjalista w Centrum Badań Edukacji Zawodowej i Zarządzania Innowacjami Sieci Badawczej Łukasiewicz, omówiła precyzję języka w debacie publicznej jako warunek realizacji wolności wypowiedzi.

W dalszej części drugiego dnia uczestnicy mogli zapoznać się z bardziej performatywnymi i literackimi formami obecności słowa w kulturze i refleksji społecznej. W programie znalazł się monodram „Róża” Jana Stępnia, poświęcony socjalizmowi w ujęciu Róży Luksemburg, z literackim przekazem przygotowanym przez Marię Cywińską. Następnie dr hab. Piotr Skudrzyk, związany z Wyższą Szkołą Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu, wcześniej z Uniwersytetem Śląskim w Katowicach, wygłosił referat „Lew Trocki i jego idea socjalizmu”. Kolejne wystąpienie należało do Stefana Owczarza, niezależnego publicysty z Katowic, który omówił temat „Realny socjalizm. Od powstania do upadku”. Wieczorną część programu zamknęło wystąpienie Marka Trepanowskiego, artysty z Sieradza, zatytułowane „Przewodnik po języku. Jak przebywać w świecie, w którym słowa służą do milczenia”.

Szczególnie ważny z perspektywy Wyższej Szkoły Biznesu - National Louis University był trzeci dzień konferencji. W środowym programie znalazło się wystąpienie prof. dr. hab. Tadeusza Mędzelowskiego - działacza społecznego i publicysty reprezentującego WSB-NLU w Nowym Sączu - który wygłosił referat pt. „Socjalizm w programach PAXu”. Obecność przedstawiciela WSB-NLU wśród prelegentów tej ogólnopolskiej konferencji naukowej podkreśliła zaangażowanie uczelni w debaty dotyczące języka, idei i życia publicznego.

W ostatnim dniu obrad wystąpili także dr Katarzyna Cwynar z Uniwersytetu Rzeszowskiego z referatem „Socjalizm w ujęciu Edwarda Abramowskiego”, dr Jerzy Piątkowski - biolog i wykładowca z Instytutu Genetyki i Mikrobiologii Uniwersytetu Wrocławskiego - który mówił o problemach językowych w biologii, a także Ewa Głębocka, nauczyciel filozofii i języka polskiego oraz doktorantka z Gdyni, prezentując temat podstawowych typów myślenia i ich roli w dyskursie humanistycznym. W programie znalazło się również wystąpienie prof. dr. hab. Jerzego Paśnika, adwokata i wykładowcy z Warszawy, poświęcone relacji między językiem prawnym, prawniczym i potocznym w aktach normatywnych. O ideach komunizmu, socjalizmu i okresu przejściowego do socjalizmu mówiła dr hab. Krystyna Leśniak-Moczuk, prof. UR, nauczyciel akademicki, działaczka społeczna i senator Uniwersytetu Rzeszowskiego, związana z Instytutem Nauk Socjologicznych Uniwersytetu Rzeszowskiego. Następnie prof. dr hab. Jan Bestry - matematyk, przedsiębiorca, działacz sportowy, podróżnik i parlamentarzysta z Warszawy - wygłosił referat „Od topologii do języka polityki”. Obrady merytoryczne dopełnił ponowny głos prof. zw. dr hab. Marii Szyszkowskiej, która przedstawiła wystąpienie „Wartości składające się na pojęcie lewicowości”.

Zamknięcie konferencji odbyło się z udziałem prof. zw. dr hab. Marii Szyszkowskiej oraz prof. dr. hab. Tadeusza Mędzelowskiego i zostało połączone z promocją nowej książki zbiorowej. Finał wydarzenia stanowił symboliczne podsumowanie trzech dni intensywnych debat, analiz i spotkań, w których język był traktowany nie jako neutralne narzędzie, lecz jako przestrzeń odpowiedzialności, interpretacji i kształtowania relacji społecznych.

Konferencja „Precyzyjny język jako warunek porozumienia” pokazała, że troska o jakość języka jest jednocześnie troską o jakość życia publicznego, edukacji, prawa i wzajemnego rozumienia się ludzi. Spotkanie w Nałęczowie stało się przestrzenią wymiany poglądów, prezentacji różnych stanowisk oraz pogłębionej refleksji nad znaczeniem słowa w świecie coraz bardziej złożonych sporów społecznych i ideowych. Dzięki obecności przedstawicieli wielu środowisk wydarzenie miało nie tylko wymiar naukowy, ale również kulturowy i obywatelski.